31 oktober 2026 | De oude Keltische traditie achter Halloween en haar bijzondere verbinding met de natuur en astrologie.
Stel je eens voor dat je op de avond van 31 oktober in een Iers huis zit, ergens een paar honderd jaar geleden. Het haardvuur brandt, buiten is het aardedonker en op tafel staat een extra bord klaar. Niet voor iemand die nog moet thuiskomen van zijn werk, maar voor een familielid dat al jaren overleden is.
Op andere plaatsen werden hazelnoten in het vuur gegooid om te voorspellen of twee mensen met elkaar zouden trouwen. En wie werkelijk nieuwsgierig was naar zijn toekomst, kon zich laten blinddoeken en uit vier schalen kiezen. De ene voorspelde een huwelijk, de andere een verre reis. Alleen hoopte je beter dat je niet de schaal met aarde koos, want die stond voor de dood. Gezellige familieavond, toch?
Deze merkwaardige gebruiken maken deel uit van de oude Ierse folklore rond Samhain, het eeuwenoude seizoensfeest dat aan de basis ligt van heel wat Halloween tradities.
Maar achter die spookverhalen en voorspellingen schuilt een fascinerende geschiedenis die nauw verbonden is met de natuur, de beweging van de Zon en onze menselijke behoefte om betekenis te geven aan verandering.
Toen de winter nog iets was om écht rekening mee te houden
Samhain wordt traditioneel gevierd van de avond van 31 oktober tot 1 november. Het feest is afkomstig uit de oude Gaelische cultuur, vooral in Ierland, Schotland en het eiland Man.
Voor de landbouwgemeenschappen betekende deze periode het einde van de oogst en het begin van de winter. De voedselvoorraden moesten worden aangelegd, dieren werden binnengehaald en het dagelijkse leven veranderde ingrijpend.
Vandaag zetten we gewoon de verwarming wat hoger wanneer het koud wordt. Voor onze voorouders lag dat een beetje ingewikkelder. Een slechte oogst of een strenge winter kon bepalen of een familie voldoende voedsel had om het voorjaar te halen.
Samhain was een van de vier belangrijke seizoensfeesten, samen met Imbolc in februari, Bealtaine in mei en Lughnasadh in augustus. Samen markeerden ze de belangrijkste overgangen in het landbouwjaar.
Het feest wordt tegenwoordig ook vaak het Keltische Nieuwjaar genoemd, al bestaat er onder historici discussie over hoe algemeen dat gebruik werkelijk was. Wat wel duidelijk is, is dat Samhain een belangrijk keerpunt vormde: de periode van groei en oogst was voorbij en de donkere helft van het jaar begon.
En eigenlijk is dat bijzonder interessant, want de natuur laat rond deze periode veranderingen zien die veel verder gaan dan alleen het vallen van de bladeren.
Wat bomen ons vertellen over loslaten
Wist je dat bomen tijdens de herfst actief voedingsstoffen uit hun bladeren terughalen voordat ze die laten vallen?
Tijdens de lente en zomer gebruiken bladeren zonlicht om via fotosynthese energie vast te leggen. Daarvoor hebben ze chlorofyl nodig, de groene kleurstof die we zo goed kennen.
Wanneer de dagen korter worden, neemt de productie van chlorofyl af. De groene kleur verdwijnt geleidelijk en daardoor worden de gele en oranje pigmenten zichtbaar die al die tijd in het blad aanwezig waren.
Maar hier wordt het pas echt interessant.
Voordat het blad valt, haalt de boom er nog waardevolle voedingsstoffen uit terug en slaat die op voor later. Ondertussen vormt zich aan de basis van het blad een afscheidingslaag, waardoor het uiteindelijk loslaat.
De boom bewaart dus wat hij nodig heeft en laat de rest vertrekken.
En daar zit een symboliek in die ik bijzonder mooi vind. Want loslaten betekent niet noodzakelijk dat iets zijn waarde heeft verloren. Soms heb je uit een ervaring gehaald wat je nodig had en is het moment aangebroken om verder te gaan.
Eigenlijk een bijzonder efficiënte levenshouding. Daar kunnen wij mensen nog iets van leren.
En er gebeurt nog iets fascinerends. De bladeren die op de grond vallen, worden door schimmels, bacteriën en andere kleine organismen afgebroken. De voedingsstoffen keren terug naar de bodem en helpen later opnieuw het plantenleven voeden.
Wat aan de oppervlakte verdwijnt, wordt onder de grond verwerkt tot iets wat toekomstig leven mogelijk maakt.
En precies daarin herkennen we de diepere symboliek van Samhain: de voortdurende kringloop van groei, verval en vernieuwing.
Waarom Samhain verbonden werd met de wereld van de geesten
In de oude Ierse mythologie bestond het geloof in een andere wereld, de Otherworld, die verbonden was met mysterieuze heuvels, grafplaatsen en bijzondere plekken in het landschap.
Volgens de overlevering konden tijdens Samhain de grenzen tussen de menselijke wereld en deze bovennatuurlijke werkelijkheid gemakkelijker worden overschreden. Vandaar het idee dat de sluier tussen twee werelden tijdens deze bijzondere nacht dunner zou zijn.
Men geloofde dat overleden voorouders konden terugkeren naar hun vroegere thuis, terwijl ook andere bovennatuurlijke wezens zich onder de mensen konden begeven.
Een belangrijke plaats in die verhalen werd ingenomen door de aos sí, de mysterieuze bewoners van de heuvels.
Die worden tegenwoordig vaak vertaald als elfen of feeën, maar vergeet de vriendelijke Disneyversies met hun glittervleugeltjes. In de Ierse folklore waren deze wezens behoorlijk onvoorspelbaar. Ze konden mensen helpen, maar je kon ze evengoed beter niet tegen de haren instrijken.
Dan was er ook nog de Púca, een wezen dat verschillende gedaantes kon aannemen, waaronder die van een paard. Volgens sommige volksverhalen trok de Púca tijdens Samhain door het landschap en bedierf hij de wilde vruchten die nog aan de struiken hingen.
Dat was meteen een uitstekende reden om kinderen ervan te overtuigen dat ze geen overrijpe bessen meer moesten eten.
Om hun overleden familieleden te verwelkomen, lieten sommige gezinnen een maaltijd, brood of een kopje thee achter. Er werd zelfs een stoel bij het haardvuur klaargezet.
Wat ik hier zo mooi aan vind, is de menselijke kant achter al die verhalen. Ook vandaag blijven mensen die overleden zijn op verschillende manieren deel uitmaken van ons leven.
We dragen hun gewoontes, herinneringen en soms ook hun overtuigingen met ons mee. En soms hoor je jezelf iets zeggen en denk je plots: amai, dat is precies mijn moeder of mijn vader die daar aan het spreken is.
Samhain werd zo een moment waarop mensen het verleden en hun voorouders bewust een plaats gaven.
Een bijzonder astronomisch weetje over Samhain
Er bestaat trouwens een mooi verband tussen Samhain en de beweging van de Zon.
De traditionele datum van 31 oktober ligt ongeveer halverwege de herfst equinox in september en de winterzonnewende in december.
Maar wanneer we dat astronomisch berekenen op basis van de positie van de Zon langs de dierenriem, komen we iets later uit.
In 2026 bereikt de Zon rond 7 november het punt van 15 graden Schorpioen.
Dat is het astronomische midden tussen de herfst equinox en de winterzonnewende, gemeten in ecliptische lengte.
Samhain behoort daarmee tot de zogenaamde cross quarter festivals: de vier traditionele seizoensfeesten die ongeveer tussen de zonne wendes en equinoxen vallen.
De oude landbouwkalender en de astronomische berekeningen volgen dus niet helemaal dezelfde datum.
Ik vind dat een boeiend detail, omdat het laat zien hoe sterk deze feesten verbonden waren met het ritme van de Zon en de veranderingen in de natuur.
Waarom Samhain ieder jaar samenvalt met de Schorpioenperiode
Vanuit astrologisch perspectief krijgt dit verhaal nog een extra betekenis.
Rond 23 oktober begint ieder jaar de periode waarin de Zon door het tropische teken Schorpioen beweegt.
Schorpioen is een vast water teken, traditioneel geregeerd door Mars en in de moderne astrologie ook verbonden met Pluto.
We associëren Schorpioen met emotionele diepgang, verborgen processen, kwetsbaarheid, intimiteit en alles wat ons van binnenuit verandert.
En kijk nu eens naar wat de natuur tijdens deze periode doet.
De zichtbare groei neemt af, terwijl onder de oppervlakte allerlei processen doorgaan die essentieel zijn voor het voortbestaan van het leven.
In de astrologische symboliek van Schorpioen herkennen we diezelfde belangstelling voor wat verborgen is, maar toch een enorme invloed heeft.
Denk aan onze familiegeschiedenis, ervaringen die ons gevormd hebben of bepaalde patronen die we jarenlang met ons meedragen zonder ons daar altijd bewust van te zijn.
Daarbij hoort ook het besef dat verandering soms gepaard gaat met afscheid. We kunnen nu eenmaal niet alles blijven vasthouden. Sommige levensfasen bereiken hun voltooiing omdat we er stilaan uit gegroeid zijn.
Dat maakt de Schorpioenperiode astrologisch zo interessant om naar binnen te keren en te onderzoeken welke ervaringen werkelijk betekenis hebben gehad.
Natuurlijk worden de veranderingen in de natuur veroorzaakt door onder andere daglengte en temperatuur. Maar de overeenkomst met de astrologische beeldtaal blijft bijzonder mooi.
Samhain 2026: wanneer het verleden opnieuw aandacht vraagt
Dit jaar krijgt Samhain astrologisch nog een extra laag.
Op 31 oktober staat Mercurius retrograde in Schorpioen en beweegt Venus eveneens retrograde, ondertussen opnieuw door Weegschaal. Daarnaast staat de afnemende Maan in Kreeft.
Het zijn interessante standen, omdat ze symbolisch verschillende kanten van ons verleden aanspreken.
Mercurius retrograde in Schorpioen nodigt uit om oude informatie opnieuw te onderzoeken, gesprekken te herbekijken of bepaalde verbanden te begrijpen die eerder onduidelijk waren.
Venus retrograde in Weegschaal brengt ons terug naar onze relaties, persoonlijke waarden en de manier waarop we verbinding aangaan.
En de Maan in Kreeft sluit mooi aan bij familie, afkomst, herinneringen en de behoefte om ergens thuis te horen.
Ook de afnemende maanfase past symbolisch bij verwerking en afronding.
Dat betekent natuurlijk niet dat iedereen op 31 oktober plots een geheim uit zijn familiegeschiedenis gaat ontdekken. Al zou dat voor sommige families ongetwijfeld een bijzonder interessante Halloween avond opleveren.
Wel vormt deze combinatie een mooie aanleiding om stil te staan bij de invloed van ons verleden op de keuzes die we vandaag maken.
Welke overtuigingen hebben we van onze ouders of grootouders meegekregen? Welke relaties hebben ons veranderd? En welke oude verhalen vertellen we onszelf nog altijd, terwijl ons leven ondertussen een heel andere richting heeft genomen?
Ook ons lichaam reageert op de donkere maanden
Er is nog een wetenschappelijk gegeven dat mooi aansluit bij deze periode.
Onze biologische klok reageert op de afwisseling tussen licht en donker. Licht speelt een belangrijke rol bij het regelen van ons slaap-waakritme, onder andere via het hormoon melatonine.
Wanneer de dagen korter worden, verandert de hoeveelheid daglicht waaraan we worden blootgesteld. Dat kan invloed hebben op onze slaap, energie en stemming. Bij sommige mensen is die seizoensgevoeligheid bijzonder uitgesproken.
Het is dus niet zo vreemd dat we tijdens de herfst behoefte kunnen krijgen aan meer rust, gezelligheid of tijd voor onszelf.
De een haalt enthousiast de kaarsen en warme dekentjes boven, terwijl de ander al begint af te tellen naar de lente.
En natuurlijk ziet de herfst er niet overal hetzelfde uit. In Noord-Europa zijn de bomen vaak al behoorlijk kaal wanneer Samhain nadert, terwijl de herfst in mediterrane gebieden veel zachter verloopt en sommige planten net opnieuw profiteren van de eerste regen.
Toch verandert op het noordelijk halfrond overal de verhouding tussen daglicht en duisternis. Het is de stand van de aarde ten opzichte van de Zon die deze jaarlijkse cyclus bepaalt.
En zo komen we opnieuw bij de oorspronkelijke gedachte achter Samhain terecht: leven in verbinding met de seizoenen en erkennen dat iedere periode haar eigen ritme heeft.
Wat Samhain ons vandaag nog kan leren
Het fascinerende aan Samhain is dat een eeuwenoude traditie nog altijd iets herkenbaars vertelt over ons eigen leven.
We hebben ondertussen elektrische verlichting, supermarkten en alle mogelijke technologie, maar we blijven mensen die behoefte hebben aan betekenis, verbondenheid en momenten waarop we bewust stilstaan.
Je kunt op 31 oktober een kaars aansteken voor iemand die je mist, een kleine offerschaal vullen of gewoon eens nadenken over de afgelopen maanden.
Wat heeft je gevoed? Welke ervaringen hebben je veranderd? En wat is intussen voltooid, ook al heb je dat misschien nog niet helemaal willen erkennen?
Voor mij gaat de diepere betekenis van Samhain over respect voor de natuurlijke cyclus waarvan ook wij deel uitmaken.
Alles wat groeit, verandert. Wat ooit een begin was, bereikt op een bepaald moment zijn voltooiing. En wat verdwijnt, kan op een andere manier opnieuw betekenis krijgen.
Zoals de gevallen bladeren die langzaam worden opgenomen in de bodem en daarmee het leven van een volgende lente helpen voeden.
Misschien is dat wel de mooiste gedachte om op de avond van 31 oktober mee te nemen.
We hoeven niet alles vast te houden om de waarde ervan te bewaren.
En wie weet welke nieuwe mogelijkheden er onder de oppervlakte al op ons liggen te wachten.
